Kiedy monopol jest korzystny?

Wyciągnij z portfela dowolny banknot i przyjrzyj mu się przez chwilę. Na pewno z łatwością odnajdziesz tam napis: „Banknoty emitowane przez Narodowy Bank Polski są prawnym środkiem płatniczym w Polsce”. Co to oznacza? Że mają one ustawową moc zwalniania ze wszystkich zobowiązań i nikt nie może odmówić ich przyjęcia jako zapłaty.

Choć monopol w gospodarce rynkowej na ogół jest zjawiskiem niepożądanym, to w tym konkretnym przypadku posiadanie wyłączności przez jeden podmiot jest sytuacją ze wszech miar korzystną. Chodzi oczywiście o Narodowy Bank Polski, który jest jedyną w Polsce instytucją mającą prawo emisji znaków pieniężnych – czyli złotych i groszy w formie banknotów i monet.

Wyobrażasz sobie, co by było, gdybyś sam mógł drukować pieniądze?

Na pierwszy rzut oka to fajny pomysł. Chcesz coś kupić? Nie ma problemu – uruchamiasz drukarkę, wycinasz banknoty i już na wszystko Cię stać. Tylko… Kto będzie chętny aby wymienić swoje towary na takie banknoty? Czy Ty sprzedałbyś komuś samochód w zamian za plik papierowych wycinków pochodzących z jego prywatnej drukarki? Taki „pieniądz” nie miałby przecież realnej wartości, bo nikt nie chciałby go zaakceptować.

W przeszłości prawo drukowania pieniędzy mieli władcy i rządy. Gdy brakowało im środków na spełnianie obietnic lub prowadzenie wojen, drukowali po prostu tyle banknotów, ile potrzebowali. Rezultat tych działań był zwykle podobny: bardzo wysoka inflacja, spadek wartości papierowego pieniądza i zubożenie społeczeństwa.

Aby ograniczyć pokusę możliwość bezpośredniego finansowania działań rządów za pomocą dodruku pustego pieniądza, zadanie emisji banknotów i monet powierzono niezależnemu bankowi centralnemu. Emisja znaków pieniężnych przez niezależną od rządu instytucję, której najważniejszą funkcją jest dbanie o wartość pieniądza, daje gwarancję, że optymalna będzie ilość nie tylko wyprodukowanych banknotów i monet, ale także pieniądza bezgotówkowego kreowanego w bankach komercyjnych.

Bank centralny dba nie tylko o to, aby ilość niezbędnych dla gospodarki banknotów i monet była optymalna. Dokłada również ogromnych starań żeby pieniądze znajdujące się w obiegu były najwyższej jakości. Polega to nie tylko na regularnym wycofywaniu z obiegu zniszczonych lub uszkodzonych banknotów, ale przede wszystkim na zapewnieniu im wysokiej klasy zabezpieczeń.

Jak widzisz, wyłączność NBP w dziedzinie emisji znaków pieniężnych działa zdecydowanie na Twoją korzyść. Bank centralny nie tylko zapewnia optymalną ilość banknotów i monet, lecz również dba o ich najwyższą jakość i bezpieczeństwo.

Obejrzyj film:

Każdy z nas codziennie ma kontakt z banknotami. Poniżej znajdziesz informację o podstawowych zasadach rozpoznawania ich autentyczności:

  1. Zapoznaj się z zabezpieczeniami banknotów
  2. Zawsze sprawdzaj otrzymywane banknoty.
  3. Przy ocenie autentyczności banknotu korzystaj z 4 prostych kroków: dotknij, popatrz, przechyl i sprawdź.
  4. Sprawdzaj kilka zabezpieczeń.
  5. Zachowaj ostrożność, jeśli banknot jest uszkodzony lub zniszczony.
  6. W razie wątpliwości porównaj go z innym banknotem, co do którego masz pewność, że jest autentyczny.
  7. W razie potrzeby udaj się do najbliższego banku, by sprawdzić autentyczność banknotu.
  8. Pamiętaj, aby nie wprowadzać fałszywych znaków pieniężnych do obiegu.

Jeśli masz podejrzenia, że banknot, który posiadasz, jest nieautentyczny, zgłoś się z nim do najbliższej jednostki policji albo do banku w celu sprawdzenia jego autentyczności. Bank lub policja zatrzymają twój banknot za pokwitowaniem i przekażą go do ekspertyzy do NBP. W takiej sytuacji udostępnienie danych osobowych jest konieczne i ważne, ponieważ, jeżeli banknot okaże się autentyczny, a jedynie zniszczony, otrzymasz jego równowartość. Niestety w przypadku potwierdzenia w wyniku ekspertyzy nieautentyczności banknotu, zostanie on zatrzymany bez prawa do zwrotu równowartości.

Pewnie zdarzyło Ci się spotkać ze zużytymi i zniszczonymi pieniędzmi. Zastanawiałeś cię pewnie co w takiej sytuacji należy zrobić…

Zużyte lub uszkodzone banknoty i monety Narodowego Banku Polskiego można wymienić na nowe w kasie dowolnego banku działającego w Polsce. Banki zobowiązane są wymienić każdy zniszczony banknot, jeśli więcej niż 45 proc. jego pierwotnej powierzchni zachowało się w jednym kawałku i możliwe jest rozpoznanie jego nominału.

Banknot, który zachował ponad 75 proc. powierzchni, a także banknot przerwany lub poplamiony, bank wymieni za jego pełną wartość nominalną. Banknoty zniszczone w większym stopniu, takie które zachowały od 45 do 75 proc. swojej pierwotnej powierzchni również zostaną wymienione, jednak otrzymasz jedynie połowę jego wartości nominalnej.

A co z monetami?

Ogólna zasada odnosząca się do zniszczonych lub zużytych monet jest taka, że wymianie podlegają monety oraz ich elementy (rdzeń i pierścień), które mają uszkodzenia mechaniczne.